Psychotherapie is ...

De volgende maanden willen we jullie graag deelgenoot maken van wat wij verstaan onder 'psychotherapie'. Elke 2 weken zullen we een stelling of oneliner publiceren met wat tekst en uitleg. Al deze oneliners zullen gepost worden op LinkedIn waar jullie ze ook kunnen nalezen.

Psychotherapie is een recht

Net zoals iedereen recht heeft op goed onderwijs, op goede lichamelijke gezondheidszorg, enzovoort, zo heeft iedere inwoner van België ook recht op goede geestelijke gezondheidszorg en daarbij speelt een wetenschappelijk onderbouwde psychotherapie een erg belangrijke rol. Het is de plicht van de overheden van dit land om psychotherapie te helpen faciliteren, in nauwe samenwerking met de vertegenwoordigers van wetenschappelijk onderbouwde psychotherapeutische verenigingen.

Psychotherapie behandelt mensen en geen stoornissen

Psychotherapie behandelt mensen die lijden. Een lijden dat soms omschreven wordt als stoornis. Behandeling in psychotherapie is iets anders dan behandeling in de somatische geneeskunde. Psychotherapeuten behandelen geen ziektes, maar zien mensen in hun totaliteit en als deel van een relationele omgeving. Zij initiëren en faciliteren veranderingsprocessen van individuen en/of families. Daarbij wordt getracht een richting te zoeken die rekening houdt met de (on)mogelijkheden, emoties, gedragingen en geschiedenissen van mensen en de relaties en contexten waarin zij zich bevinden.

Psychotherapie is een specialisatie

Psychotherapie mag dan wel gezien worden als een specialisatie bovenop een opleiding klinische psychologie, klinische orthopedagogie of arts, het blijft een op zichzelf staande specialisatie die niet kan worden herleid tot een variant van één van de drie genoemde opleidingen. Net zoals een arts geen neurochirurg, huisarts, internist of anesthesist is, net zo min kan een klinisch psycholoog, een klinisch orthopedagoog of een arts zich erop beroepen ‘psychotherapeutisch te werken’ zonder een daartoe geëigende opleiding te hebben gevolgd. Psychotherapie is dus een discipline-overstijgende specialisatie.

Psychotherapie is maatwerk

Psychotherapie is geen confectiewerk maar maatwerk. Een beoefenaar van de psychotherapie heeft geen trukendoos en geen standaardoplossingen. Een psychotherapeut is iemand die onbevooroordeeld en met een open geest naar de problemen en verhalen van elke nieuwe patiënt en/of familie luistert en zoekt wat voor hem of haar bruikbaar kan zijn en tot verandering kan leiden. Een psychotherapeut dient als het ware steeds opnieuw een stukje psychotherapie heruit te vinden. Er bestaan namelijk geen ‘standaardmensen’, dus ook geen ‘standaardbehandelingen’, hoe aantrekkelijk dat idee vanuit management-oogpunt ook mag zijn.

Ieder mens is uniek en dat maakt dat iedere psychotherapeutische behandeling opnieuw uniek dient te zijn. Daarbij kunnen bewezen effectieve behandelmodellen wel tot inspiratie en/of als leidraad dienen, maar ieder evidence based behandeling en ieder protocol moet door de beoefenaar van de psychotherapie telkens opnieuw worden getoetst en afgestemd op de specifieke noden of behoeften van elke nieuwe en unieke patiënt die beroep op hem/haar doet.

Psychotherapie is de kunst van samenwerken

Wetenschappelijk onderzoek bewijst keer op keer dat de kwaliteit van de samenwerking tussen patiënt en therapeut meer invloed heeft op het resultaat dan de aard van de therapeutische technieken of procedures. De therapeutische relatie is in psychotherapie met andere woorden een van de belangrijkste werkbare factoren voor verandering. Deze is echter geen gewone relatie maar wel een professionele relatie met een specifieke rolverdeling, duidelijke regels en grenzen waarmee de omgang tussen de psychotherapeut en patiënt(en) bepaald wordt. De therapeut blijft eindverantwoordelijke voor het professionele karakter van de therapeutische relatie, maar therapeut en patiënt hebben een gedeelde verantwoordelijkheid over de behandeling. De therapeutische relatie is een werkrelatie waarin beide partijen een engagement (‘contract’) aangaan tot het samenwerken aan de hulpvraag van de patiënt. Psychotherapie is zorg dragen maar niet verzorgen.

Psychotherapie is een inspanningsverbintenis

Psychotherapie is niet resultaatgericht, maar gericht op een (veranderings)proces en op de gezamenlijke inspanningen die daarvoor geleverd moeten worden. Voor een goede samenwerking heb je overeenstemming nodig over doelen en aanpak van de behandeling, en moet er een voldoende positieve emotionele band worden gevormd. Een dergelijke goede samenwerking opzetten is onmogelijk indien de technieken en het doel van de behandeling bij voorbaat worden vastgelegd. Vaak leidt het ontwikkelen van een gedeelde visie op doelen en aanpak reeds tot een gewenste verandering. Voor een goede samenwerking is ook feedback van patiënten onontbeerlijk. Deze maakt het mogelijk om doelen en werkwijze bij te stellen en om van psychotherapie daadwerkelijk een gezamenlijke onderneming te maken.

Psychotherapie is een ambacht

Psychotherapie is een kunde die wars is van grootschaligheid, automatisering of massaproductie. Er is op dit punt een zekere analogie met de gilden uit het verleden. Een ambacht werd in de praktijk geleerd. Je kon beginnen als gezel met het verwerven van basisvaardigheden, maar zonder het afleggen van een meesterproef kon je nooit als ambachtsman erkend worden. Op eenzelfde manier doorloopt een psychotherapeut in opleiding meerdere stadia doorheen seminaries en supervisies om zijn basis aan psychotherapeutische kennis en kunde steeds verder uit te bouwen. Dit is per definitie een langdurig ontwikkelingsproces in een opleiding die nooit helemaal kan worden afgerond. De integratie van verworven kennis en kunde in de persoon van de psychotherapeut zelf blijft altijd verder gaan.